Mobilyacı Çilek, ilk defa faaliyet alanının dışına çıkarak Saray Bosna'da organik tarım işine girdi. Muzaffer Çilek, faaliyet dışı işe giriş nedenlerini "Fırsatlar vardı, dayanamadık" diye açıkladı. Başta enerji olmak üzere her keseye göre cazip projeleri görücüye çıkaran Bosna, Türkiye'den yeni aşıklarını arıyor. Çilek de ikili ilişkilerin geliştirilmesini misyon edinmiş
Balkan Davos'u olarak da tanımlanan 'Saraybosna İş Forumu'nun ilki 2010'da yapılmıştı, ikincisi geçtiğimiz günlerde gerçekleştirilen forum, bundan sonra düzenli olarak her yıl yapılacak. Mesela üçüncüsü 6 Nisan 2012'de yapılacak. Bu tarih, Bosna'nın kurtuluş tarihi. Geçen yıl 9 milyar dolar değerinde 132 proje gündeme gelmişti, bu yıl ise katılımcılara 11 milyar dolar değerinde 157 tane proje sunuldu. İlkine de, ikincisine de dünyadan önemli şirketlerin patron ve CEO'larından oluşan 300'e yakın katılım oldu. Uluslararası yatırım yapanlar geliyor. Türkiye'den de 30'a yakın üst düzey katılım vardı.
2010'da gündeme gelen projelerle ilgili olarak 1 yıl boyunca süren müzakereler sonuç verdi ve ikinci forumda önemli 7-8 anlaşma imzalandı. Diğerleri ile ilgili görüşmeler sürüyor.
İmzalanan projelerin tutarı 1 milyon dolardan başlayıp 50 milyon dolara kadar gidiyor. Bunlardan birisi de TOBB'un üniversitesi ETÜ ile ilgiliydi. Buna göre TOBB ETÜ, oradaki bir üniversite ile stratejik işbirliği yaptı. Karşılıklı öğrenci değişimini de kapsıyor.
Ülke iki Trakya bölgesi büyüklüğünde... 4 milyon nüfusu ve çok bereketli, bakir alanları var. Dolayısıyla bu imkanları değerlendirmek lazım. Madenler ve enerji, turizm, özellikle kaplıcalar ile fırsatlar var. Organik tarım ve hayvancılığa müsait alanlar bulunuyor. Altyapıya, birçok tünel ve duble yol projaleri var. Bunların içinde küçük ölçekli olanı da, orta ölçeklisi ve büyük ölçeklisi de var. 100 -300 bin avroya da proje var. Yani her ölçekte yatırımcı için uygun fırsatlar bulunuyor.
İlk ve en önemli projeler enerji konusunda. 3 milyona da HES projesi var, 7 ve 20'den 100 milyona kadar da var. Herkes bütçesine göre kendine proje bulabilir. Su bol... Şu anda Gaziantep'li bir yatırımcı HES yapmış. Tünel, köprü ve otoyollar da öncelikli projelerden. Bunlar bizim uzman olduğumuz alanlar. Öte yandan alışveriş merkezleri (AVM) ve otellerin yapılması da projeler arasında. Her şehire AVM ve otel yapılması planlanıyor. Bunlar da Türk girişimcilerin iyi bildiği alanlar. Ancak Bosna Hersek, Türklerin aklında 'Kan-savaş-gözyaşı' olarak kalmış. Buradan gidince birkaç savaş hatıra yerini geziyorlar. Bu tamam, ancak güzelliklerini de görmeliler. Yemekleri, insanları güzel. 300 bin turist çekiyor, bunun sadece 12 bini Türk... Bunu arttırmak için yılda bir kere de kaynaşma gecesi yapacağız.
AB'de metrekare fiyatları 10 lira ise Türkiye'de 2,5 lira. Dörtte bir oranında daha ucuz. AB'ye girdiğimizde AB fiyatlarına gelecek. Bosna Hersek, AB'ye bizden çok önce girecek. Bosna Hersek'te metrekare fiyatları ise bizden 8 kat daha ucuz. Tarıma ve hayvancılığa müsait o verimli arazileri neredeyse bedava fiyatına alabiliyorsunuz. Çünkü insanlar göç etmiş, satmak istiyorlar. Yabancıya da mal edinmek de çok kolay. Bodrum'da yazlık alır gibi Bosna Hersek'te emlak alabilirsiniz. Araplar bunu yapıyorlar.
3 bin liraya 21 günde şirket şirket kurup isteğiniz mülkü alabiliyorsunuz. Bugün 5 bin liraya aldığınız arazi 5 yıl sonra 500 bin lira olacak, çünkü AB'ye giriyorlar. Bosnalı birisi ile ortaklık yapıldığında işler daha da kolaylaşıyor. Bununla ilgili teşvikler de var. 5 yıl da vergiden muafiyet bulunuyor. Kurulacak ortaklıklar tüm Balkanları hedef alabilir. Türkiye'de ticaret ve iş kültürü var. Bosna Hersek'te ise eğitimli insanları var, ancak iş ve ticaret kültürleri bulunmuyor. İkisi birleşince iyi bir kombinasyon olacağını düşünüyoruz.
BİGMEV'in kurucuları arasında her iki ülkeden akademisyen, bürokrat ve işadamı gibi geniş bir kesim var. Kurucular arasında Hırvat ve Sırp da var. Bosna İş Forum'unda gündeme getirilen projelerin uygun olanlarını Türkiye'deki ilgili kişilerle buluşturuyoruz. İki taraf arasında arayüz oluyoruz.
Ben Türkiye'de doğdum, ancak iki taraftan dedem de Bosna Hersekli... Orada hâlâ akbarabalırımız var. Onların çocukları burada, bizimkiler de orada okuyor. Aynı zamanda Bosna Hersek Bursa Fahri Konsolosuyum. Şu anda 3 mağazamız var, zamanla daha da açmayı planyoruz.
Fırsatlar vardı, dayanamadık. Organik tarım işine girdik. Bosna İş Forumu'nda gündeme gelen bir projeyi değerlendirdik, 1 Suudi Arabistanlı, 1 Türk ve 2 Boşnak (Birisi İsveç'te yaşıyor) anlaşarak ortak bir yatırım yaptık. 1,5 milyon dolar bütçeyle başlayan yatırımla 200 dönüm arazi aldık. Küçük çeri domatesleri üretiyoruz. Oradaki McDonald'a da ürün yapıyoruz. Bunu ihraç etmeyi de düşünüyoruz. Hedefimiz büyük. Çünkü maden ve meyve suyu gibi başka fırsatlar da var. Hazır yemeğe kadar gidecek, ancak şimdi küçükten başladık. Birikimlerimizle bazen ev, bazen de arazi alıyoruz.
'Ben Rusya'yı kaçırdım, falanca ülkeye giremedim' diyenler için Bosna Hersek tam bir fırsat. Çünkü ülke daha yeni dışarıya açılıyor. Muhalefeti ve iktidarıyla yatırım alanlarını projelendirip değerlendirmeye çıkarmış. En fazla yatırımcı Sırbistan'dan, ikinci olarak Hırvatistan, üçüncü Slovenya, dördüncü Avusturya-Almanya, ondan sonra Körfez ülkeleri... Biz maalesef onuncu sıradayız. Şu anda yatırım yapanlar: Hayat Holding, Şişecam, Ziraat Bankası ve THY var. Yani henüz projeleri keşfedimiş değil.
