Anadolu sermayesi ağırlıklı 50 civarındaki Türk şirketi, son 13 yılda Türkmenistan'da 5 milyar dolarlık inşaat ve sanayi ihalesi üstlenerek bu ülkeyi dünyanın en hızlı büyüyen ülkeleri listesinde ilk sıraya taşıdı.
YAKUP KOCAMAN / AŞKABAT
Tamamına yakını devlet ihalesi ile gerçekleştirilen bu yatırımların 1,5 milyar dolarlık kısmını ise tek başına Çalık Grubu gerçekleştirdi. Türkmenistan'ın en büyük yabancı yatırımcısı olarak anılmaya başlanan grup burada 3 tekstil, bir çimento ve bir gübre fabrikası ile 3 adet de elektrik santrali kurdu. Çalık Holding'in devlet ile ortaklaşa işlettiği Türkmenbaşı Tekstil Kompleks'inde yüzde yüz Türkmen pamuğundan üretilen tekstil ürünlerinin yüzde 95'i Amerikan markaları Sara Lee, Wall Mart, Calvin Klein, Nautica, Miss Erika, Vespolino ve Divatex gibi dev firmalara ihraç ediliyor.
Yönetim Kurulu Başkanlığı'nı Erol Tabanca'nın yürüttüğü Polimeks inşaat firması konutlar, parklar, yollar ve fabrikalar inşa etti. Diğer bir Türk şirketi Erku İnşaat, anahtar teslimi olarak inşa ettiği meşrubat fabrikasının açılışını geçtiğimiz şubat ayında yaptı. Bu fabrikada Türkmen Cola da üretilecek. Zorlu Grubu da bir tekstil fabrikası kurdu. Bahar İnşaat,Türk Ekol Mühendislik, Türk Pera Construction ve diğer 50 civarında Türk şirketleri harıl harıl çalışıyor.
Topraklarının yüzde 95'i çöl olan 6,5 milyon nüfuslu Türkmenistan'ın dış borcu bulunmuyor. İspatlanmış petrol rezervi 273 milyar varil olan Türkmenistan'da 1 depo benzin 1 dolara dolduruluyor. Yani, benzin Türkiye'den 80 misli daha ucuz. 20 milyar dolarlık milli gelire sahip olan ülkede kişi başı milli gelir 3 bin dolar seviyesinde bulunuyor. 13 sene önce bu rakam bin doların altında idi. Serbest piyasada 1 dolar 25 bin manat ediyor. Yılık enflasyon oranı yüzde 10-11 seviyesinde seyrederken dolar, manat karşısında sürekli değer kazanıyor.
Toprakların yüzde 13'ü tarıma elverişli olan ülkede halkın yüzde 48'i tarımda, yüzde 15'i sanayide ve yüzde 37'si hizmet sektöründe çalışıyor.
Ülke, 2003'te 3.3 milyar dolar ihracat, 2,4 milyar dolar ithalat yaptı. 900 milyon dolarlık dış ticaret fazlası var. Toplam bin 500 bilgisayarın bulunduğu ülkede internet altyapısı elverişsiz. Türkmenistan'ın uluslararası telefon bağlantısı yakın zaman öncesine kadar Moskova üzerinden gerçekleşiyordu. Hizmet kalitesi ve bağımsızlığını dikkate alan Türkmenistan, Moskova bağlantısını bıraktı. Şu anda yurtdışı ses taşıma hizmeti, Çalık Grubu'nun kurduğu uydu sistemi ile sağlanıyor.
2005 yılında bağımsızlığının 13. yılını yaşayan Türkmenistan, Birleşmiş Milletler nezdinde tarafsız ülke ilan edildikten sonra yatırımlarını ağırlıklı olarak savunma sanayiine değil ekonomiye yönlendiriyor. Bağlantısız olduğunu her fırsatta dile getiren Cumhurbaşkanı Saparmurat Niyazov, böylece yabancı yatırımcılara tam güvenlik sağlamayı hedefliyor. Uzmanlar, Türkmenistan'ın Avrupa'da hiçbir savaşa katılmadığı için tüm dünyanın yabancı sermayenin gözdesi olan İsviçre'yi örnek alması halinde gelecekte Orta Asya'nın finans ve yatırım merkezi haline gelebileceğine dikkat çekiyor.
----------------- imza------------------
